Nie praw komplementów tutejszym kobietom!

Obcy kraj, odmienna kultura, zupełnie inne zwyczaje. Wszystko inne – nawet kolory i zapachy. Wszystko jest egzotyczne i wszystkim się zachwycam, oczywiście na głos – a to błąd.

Absolutnie nie dlatego, że nie wypada, nie dlatego, „że co mąż pomyśli”, czy z jakiegokolwiek innego powodu który właśnie przychodzi Ci do głowy. Nie praw komplementów tutejszym kobietom, bo nie wyjdziesz z pustymi rękoma.

Fenomenem do którego wciąż nie mogę się przyzwyczaić, jest dla mnie afrykańska/arabska życzliwość i gościnność. Bezinteresowna w groteskowy czasami sposób. Witanie się z nieznajomymi, jak z najlepszymi przyjaciółmi, pełne poufałości rozmowy na tematy, które dla nas stanowią oczywiste tabu, czy w końcu zapraszanie do domu osoby poznanej dwie minuty temu.

Oczarowana gościnnością przyjmuję zaproszenie – a raczej zostaję poinformowana, że mam przyjść na herbatę i koniecznie, aby poznać całą rodzinę dziewczyny, której sama kompletnie nie znam. Zdumiona pytam męża, czy to tak na pewno, czy wypada przyjąć zaproszenie do domu, ale podobno to normalne. Zostaję zaprowadzona do pełnego barokowego przepychu salonu, połowa rodziny przybywa na powitanie i gdy czekam na obiecaną marokańską herbatę, podawane są kolejne dania, aż skromna „herbatka z ciasteczkami” przeradzają się w weselną ucztę. Oniemiała z przerażenia – bo przecież doskonale zdaję sobie sprawę, że nie wywinę się od jedzenia – i onieśmielona gościnnością w panice zaczynam prawić komplementy. W końcu wszystko jest nowe i ekscytujące.

Zaczyna się niewinnie – od ogólnego stwierdzenia, że piękny dom przechodzę do szczegółów i zachwycam się drewnianym pudełkiem na chusteczki w orientalne wzory – pani domu przyjmuje komplement z radością, więc kontynuuję i wspominam, że tutejsze stroje są niezwykłe, nigdy wcześniej nie widziałam melhfy, a szczególnie ta, którą ma na sobie kuzynka jest przepiękna! Te kolory i wzory – bajeczne! Rzeczona kuzynka podskakuje z ekscytacji, ściska mnie i wybiega z pokoju. Nieco zbita z tropu chwalę bransoletkę kobiety, która podaje kolejne danie i w tym momencie uświadamiam sobie, jak ogromny błąd popełniłam. W mgnieniu oka bransoletka ląduje na moim nadgarstku, kuzynka pani domu wraca do pokoju ubrana w zupełnie inny strój i wręcza mi melhfę, którą się zachwycałam, a ja z przerażenia nie wiem jak zareagować, aby nikogo nie urazić – dobrze, że wyćwiczony uśmiech nie schodzi mi z twarzy. Resztę wieczoru spędzam skupiona na tym, aby przypadkiem znów nie palnąć komplementu, a na koniec wychodzę z drewnianym pudełkiem na chusteczki.

Kilka dni później spotykam się z koleżankami w biurze męża, chcą żebym poznała kobietę, która dołączyła do zespołu. Jest nas kilka – Marokanki, Jordanka, Tunezyjka, Kenijka, Kubanka i kolejna z Erytrei. Rozmawiamy, żartujemy, zastanawiamy się ile czasu upłynie, zanim mocna marokańska herbata zacznie nam smakować. Nowa znajoma wpatruje się w Zhour, roześmianą Marokankę, i – ku mojemu przerażeniu – zachwyca się złotym łańcuszkiem na jej szyi. Zhour, niewiele myśląc, w zupełnie naturalnym pierwszym odruchu pyta „Chcesz? Masz!” równocześnie z radością zdejmując naszyjnik i zapinając go na szyi zdezorientowanej dziewczyny. Wszyscy wybuchają śmiechem i zaczynają opowiadać sobie historię o tym, jak to raz komuś spodobała się bluzka, którą miała na sobie Zhour 😉

W tym momencie przypomina mi się hadis, w myśl którego nie uwierzył prawdziwie ten, kto nie chce dla swojego brata tego samego, czego chce dla siebie. Zobaczyć to w praktyce jest niesamowitym doświadczeniem – raczej przywykłam do zawiści, fałszywej skromności czy arogancji. Rzadziej – do tak ogromnej serdeczności.

Co zaskakuje mnie w krajach arabskich

Kraje arabskie nie są jednorodne – patrząc z perspektywy Europejczyka łatwo nam zaszufladkować całą Afrykę Północną i Zatokę Perską, czasami dorzucając też Turcję, Iran, Pakistan i Afganistan i opatrzyć całość plakietką z napisem „kraje arabskie”. Nie wdając się zbytnio w politykę, umówmy się, że kraje arabskie to te, które należą do Ligii Arabskiej. Kraj muzułmański nie oznacza automatycznie kraju arabskiego – w końcu największym skupiskiem muzułmanów jest Indonezja, a z Arabami ma ona niewiele wspólnego. Pamiętajmy też, że jedynie około 20% muzułmanów to Arabowie.

Kultura, zwyczaje i ludzie zamieszkujący obszary krajów arabskich różnią się znacząco pomiędzy miastami, nie mówiąc już o krajach, dlatego z założenia ten post będzie miał kilka część – każda dotycząca innego kraju. Są jednak elementy wspólne, które wszędzie zaskakują mnie jednakowo i na tym się dziś skupimy – w kontekście Afryki Północnej 🙂

Nie takie muzułmańskie, jak by się wydawało
Lecisz do Kairu,  Marrakeszu, Casablanca, czy Tunisu? Nie spodziewaj się, że wszystkie kobiety będą w abajach i niqabach, a na czas modlitwy ulice opustoszeją. Tak na prawdę muzułmanie są takimi samymi ludźmi jak wszyscy inni. Niektórzy są mniej, inni bardziej praktykujący, niektórzy modlą się 5 razy dziennie, inni tylko w piątki, a jeszcze inni sporadycznie podczas Ramadanu. Identycznie rzecz się ma z kobietami – poza nielicznymi krajami, w których nakrycie głowy jest obowiązkowe, można zobaczyć cały przekrój Arabek – od burek zasłaniających oczy, przez niqaby, abaje, tradycyjne zwiewne stroje, hidżaby noszone wraz z obcisłymi spodniami i bluzkami, aż po krótkie sukienki i rozpuszczone włosy.

Bezpieczeństwo
Temat dyskusyjny i mający wiele wymiarów, jednak z perspektywy mieszkańca wyglądający zupełnie inaczej. Wypad do centrum handlowego? Kontrola jak na lotnisku. Lokalny supermarket? Ochroniarz w każdych drzwiach sprawdzający wykrywaczem metali torebki i plecaki. Na ulicach mnóstwo policji, wyrywkowe kontrole dokumentów, zatrzymania samochodów. W przypadku wielu lotnisk brak jest możliwości wejścia do budynku, jeżeli nie jest się podróżnym, w większości przypadków wstępną kontrolę bezpieczeństwa bagażu przechodzi się już w drzwiach lotniska. Osobiście, czuję się bezpieczniej tu, gdzie mieszkam, niż w mojej ukochanej Warszawie.

Ruch drogowy
O matulu! Chaos, to chyba najlepsze słowo, którym można opisać jak to wygląda. Pierwsze chwile w Tunezji wiązały się z próbą zrozumienia tego, dlaczego pieszy poruszają się poboczem, zamiast chodnikiem, dlaczego chodnik służy za parking, na dwupasmowej drodze samochody poruszają się w trzech kolumnach i ten z prawej strony skręca w lewo, ale nie może bo ten z lewej zajechał mu drogę skręcając w prawo. Żeby rozwiązać konflikt kierowcy wysiadają i kłócą się na środku skrzyżowania. Jedziemy dalej. zaraz za skrzyżowaniem samochód jadący przed nami się zatrzymuje, kierowca wysiada – okazuje się, że to znajomy więc stoimy tak przez 15 min. W międzyczasie wyskakuję do drogerii na zakupy. Macie gęsią skórkę? W Egipcie przebiegałam na drugą stronę przez autostradę (!) – bo przechodzenie przez ulicę pomiędzy jadącymi samochodami jest już dla mnie czymś zupełnie naturalnym. Tak samo jak spacerowanie drogą, zamiast chodnikiem.

Życzliwi ludzie
Właściwie nie życzliwi. Przyjaźni w niewyobrażalny dla nas sposób. Godzinny lot krajowy w Maroku. Sadowię się wygodnie, słuchawki na uszach i obserwuję wsiadających ludzi – kurczę, oni wszyscy się znają! Śmiech, rozmowy, pomaganie z bagażami, wskazywanie palcami gdzie kto siedzi. W miarę gdy samolot się wypełnia mam wrażenie, że cały tył jest jak wesoły wiejski autobus i w duchu cieszę się, że w klasie biznes jest nas tylko kilka osób. Do czasu, gdy boarding jest zakończony i siedząca nieopodal dziewczyna przesiada się na siedzenie obok mnie i zaczyna mówić, że koniecznie muszę przyjść do niej do domu na marokańską herbatę i poznać jej rodzinę, jej rodzice będą szczęśliwi mogąc mnie gościć. Cały czas nie jestem pewna, czy przypadkiem mnie z kimś nie pomyliła, ale na koniec wymieniamy się numerami telefonu, a po kilku dniach dostaję wiadomość z zaproszeniem do jej domu.

Łatwość, z jaką nawiązuje się tutaj przyjaźnie
Przyjaźń zaczyna się tutaj znacznie wcześniej, niż dla nas. Nadal mam kłopot, żeby nazwać przyjacielem kogoś, kogo znam 2 tygodnie, w końcu my musimy najpierw zjeść z kimś beczkę soli, później możemy myśleć o przyjaźni. Trudno było mi się odnaleźć wśród całej tej życzliwości i sympatii z jaką się spotykałam, w tym, że po dwóch wspólnych wyjściach stałam się częścią tej społeczności. Nieustannie doszukiwałam się podtekstów i ukrytych motywów, albo zwyczajnie wychodziłam z założenia, że coś musi być nie tak z ludźmi, którzy bezinteresownie pomagają i z marszu przyjęli mnie do swojego kręgu, dla których stałam się nie tylko przyjaciółką, ale siostrą. Jesteśmy jedną wielką rodziną, niesamowitą mieszaniną kobiet o różnych doświadczeniach, pochodzących z różnych części świata, które obracają dzielące je różnice kulturowe, religijne i społeczne w coś, co łączy zamiast dzielić.

Powitania
Kobieta z mężczyzną standardowo uścisk dłoni, przytulenie się rzadziej – jedynie w kręgu rodziny lub bardzo liberalnych osób. Bardziej konserwatywnie, poprzez uśmiech i położenie dłoni na sercu, tak jak zrobił do kanadyjski premier, podczas spotkania z muzułmankami. Wśród mężczyzn podanie ręki, przytulenie, poklepanie po plecach – do koloru do wyboru i właściwie wszystko wypada. A kobiety? Obowiązkowo pocałunek w policzek. Próbowałam zapamiętać, że z Jordanką 3 całusy – najpierw prawy policzek, lewy, prawy. Z Egipcjanką dwa i koniecznie przytulenie się na koniec. Z Marokanką dwa w prawy policzek. Ale zaraz, inna Marokanka podanie dłoni i jeden całus, a jeszcze inna trzy, tak samo jak Jordanka. Poddaję się.

Pyszne jedzenie
I nie mówię tutaj jedynie o restauracjach – jak wszędzie, z tym różnie bywa. Ale te owoce i warzywa! Świeże, pachnące, pyszne, naturalne. Koniecznie z suku lub lokalnego warzywniaka. I kurczak, który nareszcie ma smak.

 

Ale żeby nie było tak kolorowo…

Bieda
Nie wiedziałam czym jest bieda, dopóki nie zamieszkałam w Afryce.

Wyraźne zróżnicowanie warstw społecznych
Ciągle jest dla mnie dziwne, że takie coś faktycznie istnieje. Wyraźny podział na „lepszych” i „gorszych” z bardzo ograniczonymi perspektywami na wybicie się. Bogatsi wysyłający dzieci do prywatnych szkół i na zajęcia dodatkowe. Biedniejsi których dzieci chodzą do nienajlepszych publicznych szkół, co rzutuje na ich przyszłe perspektywy, a równocześnie w tej kategorii również grupa tych, którym ledwie starcza na podstawowe wyżywienie, więc kilkunastoletnia córka sprząta u bogatszych, a syn pomaga na budowach. Biedni, którzy nie mogą pozwolić sobie na luksus edukacji, bo oznaczałoby to utratę dodatkowego dochodu z pracy dziecka.

 

A to chyba i tak nie wszystko 🙂

 

Wpis na specjalną prośbę i z dedykacją dla Sylwii 🙂

Moje Maroko

Tym, co uderza mnie najbardziej w krajach arabskich, są kontrasty. Stolica, inne duże miasta, niewiele różnią się od tego, co znamy. Rabat, Marrakesz, Agadir… Te miasta wiele łączy, pomimo odmienności mają wspólny mianownik, którym są turyści, zaplecza w postaci sklepów i restauracji. Tak na prawdę nie jest trudno się tam odnaleźć. Przeciętnemu Europejczykowi niewiele może tam zabraknąć do szczęścia. Salony kosmetyczne, fryzjerskie, restauracje i kawiarnie – wszystko jest dostępne.

Moje Maroko jest inne, niż to, które znacie. Moje Maroko to niewielkie miasto otoczone pustynią. Najbliższa cywilizacja w promieniu godzinnego lotu. Brak turystów. Kilka restauracji, jeszcze mniej supermarketów. Salon kosmetyczny. Hermetycznie i swojsko, bardzo lokalnie. Pustynnie. Gorąco. I z takiej właśnie perspektywy będę opowiadać.

Miasto, a jednak tchnie prowincją. Brak jest tutaj ruchu, brak pośpiechu. Tutejsza codzienność jest dla mnie nadal niezrozumiała, a właściwie nie do pomyślenia. Widzę przebłyski rzeczywistości, z którą zmagają się tubylcy. Bieda. Każdy dzień, jest walką o przetrwanie, które tutaj nabiera zupełnie innej definicji, bo nie oznacza nawet napełnienia żołądka. To, co zwykłam nazywać biedą w Polsce, tutaj stanowi szczyt marzeń sporej grupy społeczeństwa.

Szara rzeczywistość zderza się z realiami niewielkiej grupy osób, które mogą pozwolić sobie na wygodne życie, praktycznie nieodbiegające od standardów europejskich. Życie, które w dużej mierze toczy się za murami luksusowych willi, czy ścianami budynków mieszczących mieszkania, których koszt utrzymania kilkakrotnie przewyższa średnią pensję większości mieszkańców. Wewnątrz restauracji, do których wejścia strzeże ochrona, można rozkoszować się przepysznym sokiem z lokalnych pomarańczy, mając pewność, że żaden nieproszony gość nie zmąci naszego spokoju.

Obserwuję, zazwyczaj z zacisza mojego domu, to co dzieje się na zewnątrz. Mężczyzna pcha wózek z owocami i głośno nawołuje do ich zakupu. Do okolicznego sklepu dostarczany jest właśnie chleb, który, niezapakowany, został przywieziony na motorze i gołymi rękami wykładany jest na półki. Kobieta w tutejszym tradycyjnym zwiewnym stroju siedzi na krawężniku i oczekuje na autobus. Obok spaceruje małżeństwo z córką, którą oboje trzymają za ręce i która nieustannie się śmieje. Najbardziej jednak lubię wieczory, gdy można odetchnąć od prażącego słońca, a powietrze wypełniają radosne okrzyki dzieciaków, które godzinami bawią się na okolicznym placu. Dzieciństwo w takim miejscu, mimo że bez wątpienia pełne trosk i wcale nie łatwe, ma niesamowity urok.

Nie, nie lubię miejsca, w którym mieszkam i odliczam, ciągle jeszcze miesiące, do momentu gdy kontrakt mojego męża wygaśnie. Staram się obrócić to doświadczenie w coś pozytywnego i ubogacającego, nauczyć się doceniać życie, które jest niewiarygodnie wygodne, a na które i tak lubię sobie ponarzekać.

A jeżeli chcielibyście zobaczyć, jak wygląda tutejsza rzeczywistość, album dostępny jest tutaj. 🙂